Yeniden İşe Alımlarda Hususi Damgalı Pasaport Uygulaması

T.C. Ticaret Bakanlığından alınan bir yazıda, 15 Temmuz 1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A) fıkrasına göre son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Cumhurbaşkanının belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre hususi damgalı pasaport verilebileceğinin hükme bağlandığı ifade edilmiştir.
Bu kapsamda, 2017/9962 sayılı “İhracatçılara Hususi Damgalı Pasaport Verilmesine İlişkin Esaslar Hakkında Karar” kapsamında Bakanlığımızca yetkilisine hususi damgalı pasaport verilebilecek firmalar belirlenerek anılan Karar hükümleri doğrultusunda işlemler yürütüldüğü belirtilmiştir.
Kararın firma yetkilileri başlığı altında yer alan 7’nci maddesinin 1’inci fıkrası “İhracat yapan firmaların sahipleri, ortakları veya çalışanlarına hususi damgalı pasaport verilebilir. Firmanın sahip veya ortaklarının bir tüzel kişi olması halinde bu tüzel kişiliğin sahipleri, ortakları veya çalışanlarına da hususi damgalı pasaport verilebilir.” hükmünü amirdir.
Kararın 10 uncu maddesinde ise “Hususi damgalı pasaport alan firma yetkililerinin, pasaportun geçerlilik süresi içerisinde hususi damgalı pasaport alabilme şartlarından herhangi birini kaybetmeleri halinde pasaportunu derhal iade etmekle yükümlü oldukları ifade edilmiştir. Bu durum, firma tarafından formu onaylayan bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünce de derhal pasaportu veren il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirilir ve pasaport bu il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünce iptal edildiği belirtilmiştir. İade yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firma yetkililerine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği tespit edilen firmanın diğer yetkililerine dört yıl müddetle hususi damgalı pasaport verilmez.” Hükmünün yer aldığı belirtilmiştir.
Derhal bildirim zorunluluğu, İçişleri Bakanlığıyla yapılan görüşmeler sonucunda, pasaport alabilme şartlarından herhangi birinin kaybedilmesi halinde bu durumu takip eden üç iş günü olarak belirlendiği belirtilmiştir. Bu husus, 22/06/2021 tarihli ve 64902795 sayılı yazımızla bölge müdürlüklerine, 08/07/2021 tarihli ve 65460557 sayılı yazımızla da ihracatçı birlikleri genel sekreterliklerine bildirildiği ifade edilmiştir.
Diğer taraftan, 2017/9962 sayılı Karar kapsamında hususi damgalı pasaport sahibi olan ve 3 Mart 2023 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 7438 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”dan istifade edebilecek çalışanların, yeni düzenleme kapsamında emeklilik imkanından yararlanmak için iş çıkışları yapıldıktan sonra tekrar aynı işyerinde işe girişleri yapılması halinde pasaport iadesinin/iptalinin gerekip gerekmediği hususu incelenmiş olup yapılan maddi ve hukuki tespitler çerçevesinde oluşturulan Bakanlık değerlendirmelerinin aşağıda yer aldığı belirtilmiştir.                                      Firma kontenjanından hususi damgalı pasaport verilen firma yetkililerinin 5510 sayılı Kanunun geçici 95 inci maddesi kapsamında emekliye ayrılmaları durumunda, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında işten çıkış yaptıkları bilgisine yer verilmesinin gerekmekte olduğunun açık olduğu belirtilmiştir. Emekliye ayrılan kişiler aynı zamanda “ihracat yapan firmanın sahibi/ortağı” değilse ve hususi damgalı pasaportunu “firma çalışanları”nın tabi olduğu şartlara göre elde etmiş ise; SGK kayıtlarında emekliye ayrılmaları veya işten çıkış yapmış olmaları halinde firma ile ilişkisi sona ereceğinden bu kişiler artık 2017/9962 sayılı Kararın 7’nci maddesine göre “firma yetkilisi” olarak nitelendirilemeyeceği ifade edilmiştir. Bu durumda, Kararın 10 uncu maddesine göre firmanın derhal (iş çıkışını takip eden üç iş günü içerisinde) bildirim yükümlülüğü ortaya çıktığı belirtilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa eklenen geçici 95 inci madde kapsamında emeklilik imkanından yararlanmak için iş çıkışları yapılan hususi damgalı pasaport hamili kişilerin işten çıkışlarını takip eden üç iş günü içerisinde yeniden işe alınmaları halinde dahi ilgili Karar’ın 10 uncu maddesine göre firma tarafından iş çıkışlarının bildirilmesinin zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Nitekim iş çıkışını takip eden üç iş günü içerisinde yeniden işe başlanması halinde firma ile ilişkinin göz ardı edilebilecek bir süre için kesintiye uğrayacağı söz konusu olsa bile; hak sahipliğinin devam edeceğinin Bakanlık tarafından doğrulanabilmesi, bunun takibinin sağlanması, bildirim süresi istismar edilerek pasaportların amacı dışında haksız kullanımının önlenmesi için mezkur Karar kapsamında pasaport kontenjanı bulunan firmalar tarafından bildirim yükümlülüğüne uyulmasının önem arz ettiği belirtilmiştir.
Bununla birlikte, firmaların hususi damgalı pasaport kontenjanından yararlanan kişilerin işten ayrılmalarını takip eden üç iş günü içerisinde yeniden aynı firmada işe başladıklarını ispat etmeleri halinde bu kişilerin pasaportlarını iade etmesine gerek kalmayacağı ifade edilmiştir. Bu kapsamda pasaportların da iptal edilmeyeceği belirtilmiştir. Nitekim bu kişiler mezkûr Karar’ın 10 uncu maddesi kapsamında pasaport iade yükümlülükleri sona ermeden yine aynı firmada “firma çalışanı” sıfatıyla hususi damgalı pasaport alabilme şartlarını yeniden kazanmış olacağından bu süre zarfında pasaportun haksız kullanımının da söz konusu olmayacağının değerlendirildiği ifade edilmiştir. Bu şartlar altında, bu kişilerin işten ayrılmadan önce kullandıkları pasaportu aynı işyerinde tekrar işe başlamalarından sonra da kullanabilmelerinde bir sakınca bulunmadığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, firma çalışanlarının işten ayrılmalarını takip eden üç iş günü içerisinde aynı firmada yeniden işe başlaması halinde; pasaportu iade yükümlülükleri ortadan kalkacak ve pasaportlarının iptal edilmesine gerek olmayacağı ifade edilmiştir. Ancak bu durumun belgelerle teyit edilmesi, bu amaçla mezkûr Karar’ın 10 uncu maddesine göre bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.