Türkiye İhracatçı Birliklerinden (TİM) alınan bir yazıda, Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünden alınan bir yazıya atıfla; Avrupa Komisyonunun, 2050 yılına kadar "İklim- Nötr bir Avrupa" hedefi çerçevesinde 11 Aralık 2019 tarihinde Avrupa için Yeşil Mutabakatı
(AYM) belgesi kapsamında önümüzdeki dönemde yapılması planlanan politika değişikliklerini açıkladığı ifade edilmektedir.
Anılan yazıda devamla, AB'nin, Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında, başta sınırda
karbon düzenlemesi olmak üzere hayata geçireceği kapsamlı değişikliklerin, Türkiye-AB Gümrük Birliği ve Türkiye-AKÇT STA'sı kapsamında AB ile ticari ilişkilerimize ve AB tek pazarına entegrasyonumuza olası etkilerinin detaylı bir şekilde incelenmesi ve bu kapsamda atılabilecek adımların tespiti amacıyla Bakanlıklarınca kurulan AYM Çalışma Grubu'nun faaliyetleri çerçevesinde, söz konusu değişikliklerden etkilenebileceği düşünülen enerji yoğun ve kaynak yoğun sektörlerle 11 Mart ve 12 Mart 2020 tarihlerinde Bakanlıklarında istişare toplantılarının gerçekleştirildiği belirtilmektedir.
Bu kapsamda, söz konusu toplantılarda da ele alman ve Avrupa Komisyonu tarafından geçtiğimiz haftalarda sınırda karbon düzenlemeleri, AB İklim Kanunu teklifi, Sanayi Stratejisi ve Döngüsel Ekonomi Eylem Planı ile ilgili olarak yayımlanan belgelere ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır:
I. AB, 4 Mart 2020 tarihinde açıkladığı İklim Kanunu teklifi ile birlikte AYM'nin önemli
politika araçlarından biri olarak anılan "Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması"nın içeriğinin
belirlenmesi ve bundan etkilenebilecek tüm paydaşlarla birlikte etkilerinin ele alınabilmesi
adına gerekli süreci de başlatmış bulunmaktadır. Bu kapsamda başlatılan geri bildirim sürecinin
4 Mart 2020- 1 Nisan 2020 tarihleri arasında erişime açık olacağı bildirilmektedir. Geri bildirim sürecine açılan ve bir örneği Ek-1’de yer alan “impact assessment” belgesinin incelenmesinden de görüleceği üzere, Komisyon politika önerilerini aşağıda yer alan 3 temel üzerine inşa edeceğini ifade etmiştir. Bu kapsamda:
1. Dizayn: Komisyon'un, sınırda karbon düzenlemesinin olası dizaynına ilişkin:
- Hem ithal hem yerli seçili ürünlerde karbon vergisi uygulanması,
- İthal ürünlerde yeni bir karbon gümrük vergisi uygulanması,
-AB'nin Emisyon Ticaret Sisteminin (ETS) ithalata da uygulanması,
olarak üç seçenek ortaya konduğu görülmektedir.
2. Metodoloji: AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında sanayi süreçlerine
yönelik olarak AB genelinde geliştirilen eşik değerlere atıfla, ETS kapsamına giren sektörler için sınır düzenlemelerinin (ihracatçı daha düşük karbon ayak izi veya daha yüksek karbon maliyetini ortaya koymadığı sürece) benzer metodolojik yöntemlere dayandırılabileceği, Komisyonun değerlendireceği alternatif bir yöntemin ise ürünlerin karbon ayak izinin belirlenmesi olabileceği belirtilmiştir.
3. Sektörel kapsam: Komisyon çalışmalarının önemli bir ayağının önleme tabi olacak sektörlerin belirlenmesi olduğu; kapsamın karbon sızıntısı riski en yüksek olan sektörler arasından belirleneceğine işaret edilmektedir. Diğer taraftan, düzenlemenin kapsamının belirlenmesine ilişkin yapılacak çalışmalarda başlangıç noktasının, ETS 4. Faz uygulama dönemi (2021-2030 yılları) için karbon kaçağına maruz kalma ihtimali "yüksek" olarak değerlendirilen sektörler ve alt sektörlere ilişkin 15.02.2019 tarihli Ek-2 de yer alan karbon kaçağına maruz kalması muhtemel olan sektörler listesi olacağı da ifade edilmektedir.
Komisyonun söz konusu belgesinde, önlemin değer zincirlerinin yanı sıra gerek alt
sektörlere gerekse kullanıcılara etkisinin ele alınması ihtiyacının önemine de yer verilmektedir.
Bu kapsamda, AB sektörlerinin AYM kapsamında hayata geçirilecek politika değişikliklerine ilişkin AB kurumlarına iletecekleri pozisyonlarını oluşturmak için yoğun bir çalışma içerisine girdikleri görülmektedir.
Benzer şekilde, ülkemiz sektörlerinin de hem kendileri hem de AB'de yakın iş birliği
içinde oldukları sektör/kullanıcı sektör kuruluşları aracılığıyla bu süreçlere görüşlerini mümkün olduğu ölçüde yansıtmaları önem arz etmektedir.
Görüş vermek isteyen İhracatçı Birliklerimizin, geri bildirimlerini doğrudan
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12228-Carbon-Border%20-Adjustment-Mechanismlinki üzerinden 1 Nisan 2020 tarihine kadar Komisyon'a iletmeleri gerekmektedir.
II. Avrupa'nın 2050 yılına kadar dünyanın ilk iklim-nötr kıtasına dönüştürülmesi
hedefini yasalaştıracak "iklim kanunu tasarısı" Komisyon tarafından 4 Mart 2020 tarihinde açıklanmıştır. Söz konusu kanun tasarısı, AB'nin 2050 yılına kadar net sıfır sera gazlı ekonomiye dönüşmesi hedefinin gerçekleştirilmesi için;
• Kapsamlı bir etki analizi akabinde, Komisyon tarafından sera gazı emisyon azaltımı için belirlenen 2030 hedefinin yükseltilmesi ve 2030 yılı için belirlenecek emisyon azaltım hedefi doğrultusunda iklim kanununun revize edilmesi,
• 2030 için belirlenen ilave azaltım hedeflerine ulaşılabilmesi için ilgili bütün politika
araçlarının Haziran 2021 itibariyle gözden geçirilmesi,
• Komisyon tarafından AB genelinde 2030-2050 yılları için sera gazı emisyonu
indirimine ilişkin bir plan ortaya konarak kamu, iş dünyası ve vatandaşlar için öngörülebilirlik ve sürecin takibinin kolaylaştırılması,
• Komisyon tarafından Eylül 2023 itibariyle her beş yılda bir olmak üzere, AB
genelindeki ve ulusal seviyedeki tedbirlerin iklim nötralitesi hedefiyle ve 2030-2050 sera gazı azaltım planıyla uygunluklarının değerlendirilmesi,
• Komisyon'un, AB'nin iklim-nötr olma hedefiyle uygunluk taşımayan tedbirlere
yönelik üye ülkelere tavsiyede bulunabilmesi, üye ülkelerin de söz konusu tavsiyeleri dikkate almakla; Komisyon'un tavsiyelerine uygun hareket edemedikleri durumlarda ise nedenlerini açıklamakla mükellef tutulması ve Komisyon'a aynı zamanda AB çapındaki tedbirlerin de uygunluğunu değerlendirme yetkisi verilmesi,
• İklim nötralitesi amacının gerçekleştirilmesine yönelik işlemlerin Konsey veya
Parlamento onayına ihtiyaç duyulmadan yürürlüğe sokulmasına ilişkin Komisyonun
yetkilendirilmesi,
• Üye devletler tarafından iklim değişikliğine adaptasyon ile ilgili uyum stratejileri
hayata geçirilmesi,
hususlarını da içermektedir.
Yukarıda maruz hedeflerin gerçekleştirilmesi için hazırlanan iklim kanunu tasarısına
ilişkin danışma süreci 6 Mart 2020 tarihinde başlatılmış olup, süreç 1 Mayıs 2020 tarihine kadar sürdürülecektir.
(https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-yousav/initiatives/12108-Climate-Law/addFeedback?p_id=7592087)
Bununla birlikte, İklim Kanunu önerisine ek olarak halkın ve ilgili diğer tüm paydaşların AB'nin iklim eylemine katılımını teşvik etmeyi amaçlayan yeni bir girişim olan "Avrupa İklim Paktı" (European Climate Pact) hakkındaki kamu danışma süreci de 4 Mart 2020 tarihinde başlatılmıştır. Hükümet politikalarının ve düzenlemelerinin yanı sıra, toplumun ve ekonominin tüm kesimlerinin AB'nin iklim-nötr olma yolundaki geçiş sürecinde yer alması gerekliliğini temel alan "Avrupa İklim Paktı" sayesinde, ilgili paydaşlar arasında (vatandaşlar, sivil toplum örgütleri, eğitim kurumları, araştırma ve inovasyon kuruluşları vb.) işbirliği, bilgi ve deneyim paylaşımı, farkındalık artırma faaliyetlerinin yürütülmesi amaçlanmaktadır.
27 Mayıs 2020 tarihine kadar 12 hafta boyunca devam etmesi öngörülen ve
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12219-European-Climate-Pact internet adresinden erişim sağlanabilen kamu danışma sürecinin çıktıları temel alınarak şekillendirilecek "Avrupa İklim Paktı"nın, önümüzdeki Kasım ayında Glasgow'da gerçekleştirilecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 26. Taraflar Konferansı (COP26) öncesinde uygulamaya konması planlanmaktadır.
III. Avrupa Birliği, Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında yayımlamayı beyan ettiği
"AB için Yeni Sanayi Stratejisi" belgesini 10 Mart 2020 tarihinde açıklamıştır. Artan küresel rekabetçilik ortamında Avrupa sanayiinin değişimin öncüsü pozisyonunu korumaya devam etmesinin ancak değişime uyum göstererek sağlanabileceğinden hareketle hazırlanan Strateji, AB sanayiinin iklim-nötr ve dijital liderlik hedeflerinin teşkil ettiği ikiz dönüşümün hayata geçirilmesi amacıyla yeniden şekillendirilmesini amaçlamaktadır.
Strateji, AB'nin küresel rekabetçiliğini kaybetmeden daha yeşil, daha döngüsel ve daha dijital bir AB sanayii hedefine;
(i) Küresel rekabetçiliğini korumak,
(ii) 2050 yılı itibarıyla iklim-nötr bir kıta olmak ve
(iii) Avrupa'nın dijital geleceğini şekillendirmek,
olarak belirlediği üç temel öncelik kapsamında hayata geçirmeyi öngördüğü eylemlerle ulaşmayı amaçlamaktadır.
Bahse konu önceliklerin; daha entegre ve daha dijital bir tek pazar, küresel liderliğin
devam ettirilmesi, iklim-nötr hedefleri doğrultusunda sanayiinin desteklenmesi, daha döngüsel bir ekonomi, yenilikçi sanayii, beceri kazandırma & yeniden beceri kazandırma ile dönüşümün finansmanı ve dönüşüme yatırım ana faaliyetleri kapsamındaki AB hedefleri, strateji belgeleri, eylem planları ve yasal düzenlemeler yoluyla hayata geçirilmesi öngörülmekte olup AB için Yeni Sanayi Stratejisi'ne ilişkin bilgi notu Ek-3’de yer almaktadır.
IV. AB tarafından Yeşil Mutabakat metninde yer alan hedefler ve Yeni Sanayi Stratejisi doğrultusunda 11 Mart 2020 tarihinde "Döngüsel Ekonomi Eylem Planı" yayımlanmıştır.
Döngüsel ekonomi eylem planının sürdürülebilir ürün politikası mevzuatı girişimi kapsamında; ürünlerin %80'inin çevresel etkilerinin tasarım sürecinde belirlenmesine rağmen geri dönüşüm ve yeniden kullanım oranlarının düşük olduğu, bu sebeple AB düzeyinde zorunlu ve gönüllü bazı düzenlemeler getirileceği belirtilmiştir. Sürdürülebilir ürün tasarımı çerçevesinde, Komisyon'un 2021 yılında sürdürülebilir ürün politikası mevzuat önerisinde bulunması, böylece Eko-tasarım (Eco-design) Direktifi'nin enerji ürünleri harici ürünlere genişletilmesi hedeflenmektedir.
Bununla birlikte, tamamlayıcı mevzuat önerilerinin sunulması ve "sürdürülebilirlik
ilkeleri" ile diğer uygun düzenleme/uygulamaların tesis edilmesi hususları değerlendirilecektir.
Bu kapsamda;
• Ürünlerin dayanıklılığı, yeniden kullanılması ve tamir edilebilirliğinin artırılarak
ürünlerdeki zararlı kimyasalların azaltılması,
• Ürünlerdeki geri dönüştürülmüş içeriğin artırılması,
• Yeniden imalat ve yüksek kalite geri dönüşümün sağlanması,
• Karbon ve çevresel ayak izinin azaltılması,
• Tek kullanım ve erken eskimenin kısıtlanması,
• Satılmayan dayanıklı malların imha edilmesinin yasaklanması,
• Bir hizmet olarak ürün (product-as-a-service) inisiyatifinin geliştirilerek üreticinin
ürününden ürünün ömrü boyunca sorumlu olmasının sağlanması,
• Dijital pasaport, etiket ve filigran gibi uygulamalarla ürün bilgisinin dijitalleştirilmesi,
• Ürünlerin sürdürülebilirlik performanslarının ödüllendirilmesi ve üstün performans
gösteren sürdürülebilir ürünlerin teşviklerden daha fazla yararlanması gibi yöntemler geliştirilmesi,
hususlarının düzenlenmesi bağlamında sürdürülebilirlik ilkelerinin geliştirilmesine ilişkin değerlendirmelerde bulunulacaktır. Bahse konu süreçte önceliğin elektronik ve bilişim teknolojileri, tekstil gibi değer zincirine dayalı ürünlere ile çelik, çimento ve kimyasallar gibi yüksek etkili ara mallara verilmesi öngörülmektedir.
Tüketici ve kamu alıcılarının güçlendirilmesi kapsamında, tüketicilerin de döngüsel
ekonomiye katılımlarının sağlanması amacıyla tüketici kanunun değiştirilmesi ve üretim
sürecinde döngüsellik politikası bağlamında ise, Sanayi Emisyon Direktifi'nin gözden
geçirilmesi ile sanayide döngüselliği özendirecek araçlar geliştirilmesi; sanayi raporlamaları
hazırlanması ile sanayi simbiyozunun (iki sektörden birinin diğerinin atıklarını kullanarak
üretim yapması) kolaylaştırılması; Bioekonomi Eylem Planı çerçevesinde sürdürülebilir
biotemelli sektörlerin desteklenmesi; izleme ve kaynakların haritalanması amacıyla dijital
teknolojilerin kullanımının teşvik edilmesi, AB Çevre Teknolojileri Doğrulama Seması'na kayıt
yoluyla yeşil teknoloji kullanımlarının doğrulanması ve yeni KOBİ Stratejisi ile KOBİ'ler
arasında işbirliklerinin artırılması planlanmaktadır.
Eylem planında ayrıca, söz konusu sürdürülebilir ürün politikası kapsamındaki öncelikli
sektör ve ürün değer zincirleri; elektronik ve bilişim teknolojileri, piller ve araçlar, paketleme,
plastikler, tekstil, yapı ve inşaat, gıda, su ve besinler olarak sıralanmış ve bahse konu sektörlerde
hayata geçirilecek eylemler listelenmiş olup Döngüsel Ekonomi Eylem Planı'na ilişkin bilgi
notu Ek-4’de yer almaktadır.